Rituelen
Zelf vormgeven
Bij ziekte, sterven, de uitvaart en rouw helpen rituelen om bewust in contact te komen met dat wat er toe doet. Veel religies hebben eigen rituelen. Maar we kunnen ze ook zelf ontwerpen.
Ik help je graag om rituelen te ontwerpen die jou helpen in jouw proces van afscheidnemen.
Wat zijn rituelen?
Een ritueel is vaak een combinatie van ‘iets doen’, zoals een kaars aansteken, een lint doorknippen of een steen wegwerpen, gecombineerd met muziek of geluid, mooie teksten, geur, mooie vormgeving en symbolen. Een ritueel focust je aandacht door allerlei zintuigen te prikkelen. Als het ritueel werkt dan resoneert er opeens iets bij je en word je geraakt. Zware emoties die je als het ware vastzetten (zoals verdriet en pijn, maar ook bijvoorbeeld schaamte voor een opluchting die je voelt), worden zacht, gaan weer stromen en maken plaats voor liefde en dankbaarheid.
Het wordt ingezet om een overgang te markeren. De laatste adem uitblazen, de laatste keer iemand zien voordat de kist sluit, de laatste keer het huis verlaten, de laatste keer samen afscheid nemen voordat de begrafenis of crematie plaats vindt.
Het is niet altijd uit te leggen waarom een ritueel werkt en dat is nu juist het bijzondere ervan. Als het goed is helpt het je verder in je proces van afscheidnemen.
Het hoeft niet zweverig of ingewikkeld te zijn. Het mag ook klein en dichtbij. Maar het vraagt wel opmerkzaamheid en creativiteit om te bedenken wat passend en betekenisvol is.
Rituelen bij euthanasie
Een betekenisvolle invulling bedenken voor de ochtend of het uur voorafgaand aan een euthanasie, ik raad het je aan. En ook om dit met elkaar te bedenken. Wat is belangrijk voor degene die vertrekt en wat kan de blijver helpen om goed afscheid te nemen? Welke sfeer is gewenst en welk gevoel zou dit moment, dit ritueel, teweeg mogen brengen? Muziek waar iemand van houdt kan de gespannen sfeer snel verzachten, net als iets specifieks eten of drinken. Misschien kan iedereen ‘iets’ meegeven voor straks in de kist, wat symbool staat voor waar je dankbaar voor bent, of wat je degene wenst op zijn of haar reis.
Een ritueel voorafgaand aan een euthanasie kan helpen om dat heftige moment van euthanasie bewuster mee te maken. Als het moment van euthanasie daar is kan dat namelijk nogal snel gaan: de bel gaat, de arts komt binnen, de spullen voor de euthanasie worden klaargelegd, er wordt nog een laatste keer gevraagd of de vertrekker het werkelijk wil, een laatste knuffel, en dan kan het soms al binnen een kwartier gebeurd zijn. Het is belangrijk om dit goed te beseffen. Een goede voorbereiding naar dit moment helpt om het minder technisch en meer menselijk te maken.
Mocht je ondersteuning kunnen gebruiken bij de vormgeving van het moment rondom de laatste adem, dan help ik je graag. Mijn aanpak zorgt ervoor dat het gesprek hierover al betekenisvol is.
De tussenfase tussen overlijden en uitvaart
De fase na het overlijden en voordat de crematie of begrafenis plaats vindt, is een fase die voor directe nabestaanden belangrijk is om zich emotioneel voor te bereiden op het afscheid. Met je verstand weet je misschien dat je dierbare is overleden, maar het voelt onwerkelijk. De tussenfase is belangrijk om iets meer die werkelijkheid te gaan voelen van binnen.
Wat helpend is: zelf dingen doen in de voorbereiding voor de uitvaart, het overleden lichaam zien, het stervensverhaal keer op keer vertellen, woorden geven aan wat diegene voor je heeft betekend, samen naar muziek luisteren of struinen door foto’s.
En wat helpt is om belangrijke overgangsmomenten in deze fase, zoals de laatste keer iemand verzorgen of de kist sluiten, met veel zorg en aandacht te doen én te ritualiseren.
Twee voorbeelden van ritualisering
Iets meegeven met de overledene
Mijn overleden oom lag thuis opgebaard. Het werd tijd om hem naar een uitvaartcentrum te brengen. Hij ging voor de laatste keer de deur uit. Voor we met elkaar de kist sloten vroeg ik aan allen om een mooie bloem uit de tuin te plukken. Mijn oom was plantenkweker geweest en zijn achtertuin was een grote bloemenzee. In een keer was de spanning gebroken. Ze doken de tuin in, kozen zorgvuldig een of meerdere bloemen en legden die liefdevol bij hun vader. Het zag er prachtig uit, mijn oom tussen de bloemen. Achteraf vertelden ze mij dat dit moment een dierbaar afscheidsmoment was. Ze konden iets dóen met hun gevoelens.
Het lichaam liefdevol met rozenolie masseren
Lees hier de ervaring van Katie, toen ik voorstelde om haar overleden moeder een beetje te masseren met bijzondere rozenolie met kleine stukjes bladgoud.
Een ritueel voor natuurliefhebbers
Op de kaart stond de vraag om voor hem iets ‘herfstigs’ mee te nemen. Hij hield enorm van de natuur, van vogels, lange wandelingen maken en de seizoenen. En nu was het herfst. Iedereen had voor hem een schat uit de natuur meegenomen. Takken, losse blaadjes in herfstige kleuren, gedroogde hortensia’s, eikeltjes en dennenappels, herfstbloemen, een stuk bast, mos. Alles werd met zorg bij hem gelegd, deels op hem en deels op de grond om hem heen. Een natuurkunstwerk werd het. En met zn allen keken we de hele ceremonie naar dit prachtige herfsttafereel, met de overledene in het hart daarvan.
Met elkaar in gesprek tijdens de ceremonie
Moeder was een echte verbinder. Ze was de spil in de familie, was van alles op de hoogte, onthield veel en altijd geïnteresseerd in hoe het met je ging. Om dit tot uiting te brengen in de ceremonie vond de familie het mooi om mensen met elkaar te verbinden en over moeder te laten praten. Een kleinkind ging met een doos rond met platte steentjes en een ander kleinkind met stiften. Met degene die voor- of achter je zat mocht je delen waar je deze mevrouw van kende en wat ze voor jou betekende. Daarna mocht je op het steentje tekenen of schrijven wat je haar wilde meegeven. De steentjes werden een voor een bij haar graf gelegd. Een herinnering op steen aan wat ze heeft betekend voor anderen.
Mijn ritueel bij het schrijven
Zelf heb ik ook zo mijn rituelen. Vaak mag ik, als uitvaartbegeleider, de zaal welkom heten en het nawoord doen bij de afscheidsceremonie. De tekst die ik daar voordraag is uiteraard afgestemd op de persoon waar het om draait. Mijn ritueel om deze tekst te schrijven begint met het uitzoeken van een lekkere thee. Vervolgens kies ik een rustig plekje in huis en zet ik fijne muziek op. Ik begin met brainstormen over wat ik weet over degene die is overleden. Wat was kenmerkend, en welke beelden en symbolen zijn langsgekomen in de gesprekken? Dit zijn de bouwstenen voor mijn tekst. Ik zorg dat de twee teksten een mooi rond geheel vormen. Ik print het uit en plak de tekst in mijn tekstboekje (zie de foto). Als ik tevreden ben over de tekst en ik het boekje in mijn tas stop, weet ik dat ik klaar ben voor een mooie uitvaart.
Samen rituelen vormgeven
Wil jij een ritueel ontwerpen dat bij jou of jouw dierbare past? Ik kan je hierbij ondersteunen met een inspirerende en ontwerpende aanpak, een hoop creativiteit en liefde.
Wil je een ritueel ‘bij leven’ om goed afscheid te nemen van dierbaren om je heen, wil je een bijzondere uitvaart met een bijzonder ritueel, of kan een ritueel jou misschien helpen om een stap te maken in jouw rouwproces? Ik geef het graag samen met jou vorm. Ons gesprek hierover begint bij wat je wenst te bereiken met een ritueel en is van zich zelf al waardevol.
Wil je met mij in contact komen, klik dan hier.